CZY PIOTR TO SKAŁA?

(Ostatnia aktualizacja: 29.06.2017)

W Mt 16,18 Jezus mówi do Szymona następujące słowa:

(tekst oryginalny – transkrypcja polska)
18a kagō de soi legō hoti sy ei Petros,
18b kai epi tautē tē petra oikodomēsō mou tēn ekklēsian
18c kai pylai hadou ou katischysousin autēs[1].

(tekst polski)
18a A Ja tobie mówię: Ty jesteś opoką
18b i na tej opoce zbuduję mój Kościół,
18c a bramy piekielne nie zwyciężą go.

Próbę zrozumienia tego wersetu w sensie całościowym powinno poprzedzić przeanalizowanie jego pierwszej części. Dopiero bowiem zrozumienie słów sy ei Petros, kai epi tautē tē petra umożliwi zrozumienie słów o budowaniu na tej petrze Kościoła, którego bramy piekielne nie zwyciężą. Przedmiotem niniejszej analizy są więc właśnie słowa sy ei Petros, kai epi tautē tē petra.

1) Fragment sy ei Petros jest zredagowany podobnie do fragmentu sy ei ho christos ho huios tou theou tou zōntos z Mt 16,16. Obydwa fragmenty zaczyna bowiem zaimek sy, który, uobecniając osobę, wyraża, że mówiący mówi właśnie do tej uobecnionej osoby[2]; w obydwóch fragmentach zaimek sy poprzedza czasownik eimi w 2 os. l. p. czasu teraźniejszego, czyli po prostu jesteś[3]; i wreszcie w obydwóch fragmentach mówiący mówi, kim jest osoba uobecniona zaimkiem sy[4]. Uobecniony więc w Mt 16,18a Szymon (por. Mt 16,17 i 18a) = Petros (czyli Petros w Mt 16,18a to Szymon), podobnie jak uobecniony w Mt 16,16 Jezus (por. Mt 16,15 i 16) = ho christos ho huios tou theou tou zōntos (czyli ho christos ho huios tou theou tou zōntos w Mt 16,16 to Jezus).

2) Słowo Petros występuje w Nowym Testamencie 156 razy[5] i zawsze, także w Mt 16,18a (por. zresztą Mt 16,16-17 i 18a), jest imieniem własnym Szymona, jednego z Dwunastu (Mt 4,18; Mk 3,16; Łk 6,14; J 1,42; Dz 10,5 itd.)[6]. Jednocześnie nie ma przekonujących dowodów na używanie takiego imienia przed erą chrześcijańską[7], choć używano już wówczas imion brzmiących podobnie, jak Petrios, Petraios czy Petron[8], a także używano już wówczas – aczkolwiek w innym sensie – samego słowa petros[9]. Era chrześcijańska wprowadziła tu więc najprawdopodobniej novum.

3) Zgodnie z zasadą gramatyczną o użyciu zaimków, zaimek tautē w Mt 16,18b pełni rolę podkreślającą i uwydatniającą rzeczownik, o którym była mowa przedtem, czyli Petros (sy ei PETROS, kai epi TAUTĒ tē petra). Tę samą zasadę widać np. w Łk 13,31-32: W tej chwili podeszli jacyś faryzeusze, mówiąc Mu: – Uchodź stąd szybko, bo HEROD chce Cię zabić. Odpowiedział im: – Idźcie i powiedzcie temu (TAUTĒ) lisowi […], czyli Herodowi[10]. Jak więc w Łk 13,31-32 Herod = lis (czyli lis w Łk 13,31-32 to Herod), tak też w Mt 16,18 Petros = petra (czyli petra w Mt 16,18 to Petros). Tym samym – nawiązując do pkt 1 niniejszej analizy – można powiedzieć, że w Mt 16,18 Szymon = Petros = petra (czyli petra w Mt 16,18 to Petros, Petros to Szymon, a więc i petra to ostatecznie Szymon).

4) Słowo petra występuje w Nowym Testamencie 15 razy i zawsze oznacza pojęcie ogólnogatunkowe – skałę, opokę, głaz, kamień lub skalisty szczyt (Mt 7,24; Mk 15,46; Łk 8,6; 1 Kor 10,4; Rz 9,33; 1 P 2,8; Ap 6,15 itd.)[11].

5) Pod względem rodzajowym Petros to zmaskulinizowana petra[12], a więc – uwzględniając zaimek tautē – Mt 16,18 de facto zmienia rodzaj męski i tym samym słowo Petros na rodzaj żeński i tym samym na słowo petra. To z kolei, dziwne w języku greckim, nasuwa wątpliwość – zwłaszcza mając na uwadze specyfikę Ewangelii – czy tekst grecki jest tu aby na pewno tekstem pierwotnym, a nie już tekstem wtórnym, a nie już jakimś tłumaczeniem. Gdyby bowiem tekst grecki był tu tekstem pierwotnym, to, zgodnie z poprawnością gramatyczną języka greckiego, brzmiałby on raczej: sy ei PETROS, kai epi TAUTO to PETRO (czyli Szymon = Petros = Petros) lub: sy ei PETRA, kai epi TAUTĒ PETRA (czyli Szymon = petra = petra)[13].

6)

  • Cała wypowiedź Jezusa z Mt 16,17-19, do której wchodzi Mt 16,18, jest zbudowana z trzech strof (Mt 16,17 + 18 + 19). Każda z nich jest zbudowana z trzech ujętych w podwójny rytm wersów, z czego pierwszy wers ma charakter wiodący (Mt 17a, 18a, 19a[14]), natomiast drugi i trzeci łączą się ze sobą na zasadzie paralelizmu antytetycznego (Mt 17b + c, 18b + c, 19b + c[15]). Do tego pierwsza i trzecia strofa jest zakończona zwrotem en tois ouranois, co tworzy inkluzję[16]. Toteż cała wypowiedź Jezusa z Mt 16,17-19 ma cechy charakterystyczne dla poezji semickiej (por. zresztą np. Ps 1,6; 37,9; 45,8; 103,1.23 itd.)[17].
  • Po drugie – treść wchodząca do każdej z tych trzech, sprowadzonych przez inkluzję do jednej całości[18] strof jawi się jako związana w jakiś sposób z judaizmem, i to także nadaje omawianej wypowiedzi charakteru semickiego. Pierwsza bowiem strofa zawiera makaryzm wraz z uzasadnieniem, co nasuwa zwyczaj nauczycieli judaistycznych (błogosławienie uczniów za poprawną odpowiedź)[19], i takie skojarzenie ma umocowanie w szeregu innych podobieństw pomiędzy ewangelijnym Jezusem a owymi nauczycielami (np. Jezus naucza siedząc, czyli w pozycji charakterystycznej właśnie dla nauczycieli judaistycznych; por. Mt 5,1-2; 23,2)[20]. Druga strofa zawiera myśl o budowaniu przez Jezusa swojego Kościoła, co nasuwa znane w judaizmie prawo Mesjasza do budowania nowej świątyni (Zach 6,12-15), i takie skojarzenie ma umocowanie w tym, że Jezus zapowiada owo budowanie Kościoła właśnie po Szymonowym wyznaniu Jego mesjańskiej godności (Mt 16,16)[21]. Ostatnia strofa zawiera z kolei myśl o przekazaniu kluczy, i to również nasuwa związek z judaizmem przez Iz 22,20-22[22] czy przez Mt 23,13 i Łk 11,52[23], a może nawet i przez to, że w powszechnym przekonaniu judaizmu klucze nieba zostały powierzone aniołom (np. Michałowi)[24].
  • Po trzecie – w obrębie tych trzech strof należy odnotować co najmniej[25] siedem sformułowań, które mogą wskazywać na aramejskie podłoże językowe Mt 16,17-19, mianowicie: (zwłaszcza) syn Jony, a także szczęśliwy, człowiek (właściwie ciało i krew – sarx kai haima), mój Ojciec, który jest w niebie, bramy piekielne, związywać-rozwiązywać oraz w niebie. Ponadto w Nowym Testamencie trudno o drugi taki tekst, który – w obrębie swojej całości – zawierałby tak duży stopień sformułowań mogących wskazywać na jego aramejskie podłoże[26].
  • Wreszcie po czwarte – codziennym językiem przeciętnego Żyda z I w. (a już na pewno Żyda galilejskiego) był język aramejski[27].

W świetle pkt 5 + 6 tekstem pierwotnym Mt 16,18 musiał być zatem tekst aramejski, i wniosek ten harmonizuje z dalszą częścią niniejszej analizy (por. pkt od 7 do 19, a zwłaszcza pkt 19).

Sumując więc informacje zawarte w punktach (1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6): tekst grecki Mt 16,18 prowadzi do wniosku, że nie jest on tekstem pierwotnym, ale że owym tekstem pierwotnym był tekst aramejski. Dalej:

7) Z J 1,42 wynika, że, w przypadku imienia Szymona, Petros to tłumaczenie i zamiennik innego greckiego imienia – Kēphas[28] (Nowy Testament odnosi imię Kēphas do Szymona dziewięć razy – w J 1,42; w Ga 1,18; 2,9.11.14, i tu zauważmy, że Ga 2 używa na zmianę imion Kēphas i Petros[29], dodatkowo potwierdzając w ten sposób wniosek wynikający z J 1,42; dalej w 1 Kor 1,12; 3,22; 9,5 i 15,5). Greckie imię Kēphas to z kolei oczywista, fonetyczna kalka aramejskiego słowa kefa, oznaczającego skałę, kamień, wraz z grecką końcówką męskoosobową s (czyli kēpha + s)[30]. Podobny zabieg widzimy np. w odniesieniu do greckiego imienia (partonimicznego) Barabbas (Mk 15,7) od aramejskiego Bar Abba[31]. Nasuwa się więc wniosek, że w tych tekstach Nowego Testamentu, które zostały przetłumaczone z języka aramejskiego na język grecki, a w których występuje imię Petros, czyli właśnie w takich tekstach jak Mt 16,18 (por. pkt 1 + 2 + 5 + 6), ów grecki Petros = aramejska kefa.

8) Język syryjski jest uznawany za rozwiniętą postać języka aramejskiego, w związku z czym – znów w przypadku takich tekstów jak Mt 16,18 (por. pkt 5 + 6) – starsze syryjskie przekłady Nowego Testamentu są najprawdopodobniej bardziej zależne właśnie od aramejskiego podłoża[32]. I tak zarówno w starosyryjskim przekładzie wg Versio Curetoniana (z tekstami pochodzącymi z II/III w.[33]), jak i w przekładzie Peszitta (powstałym na początku V w. i uznanym za oficjalny przekład w Kościołach syryjskich[34]) w Mt 16,18a, na miejscu imienia Petros występuje słowo kefa[35], dodatkowo potwierdzając w ten sposób wniosek z pkt 7 w odniesieniu do omawianego fragmentu. W świetle więc pkt 5 + 6 + 7 + 8 w aramejskim Mt 16,18a Szymon = kefa (czyli kefa w aramejskim Mt 16,18a to Szymon).

9) Jak wspomnieliśmy w pkt 2, słowo Petros występuje w Nowym Testamencie 156 razy i zawsze jest imieniem własnym Szymona. Przetłumaczenie przez nie słowa kefa prowadzi więc do wniosku, że i w aramejskim Mt 16,18a owa kefa była właśnie imieniem własnym Szymona.

10) W starosyryjskim przekładzie wg Versio Curetoniana i w przekładzie Peszitta kefa w Mt 16,18a również jest imieniem własnym Szymona[36], dodatkowo potwierdzając w ten sposób wniosek z pkt 9. W świetle więc pkt 5 + 6 + 7 + 8 + 9 + 10 w aramejskim Mt 16,18a Szymon = Kefa (imię własne), czyli Kefa (imię własne) w aramejskim Mt 16,18a to Szymon.

11) Używanie słowa kefa jako imienia własnego Kefa wpisuje się w semicką zwyczajowość. Takie bowiem zapożyczanie imion własnych z terminów przyrodniczych to semicki zwyczaj, który można śledzić po dziś na gruncie języka hebrajskiego[37], ale który znany był już w Starym Testamencie (zob. np. hebrajskie imię własne Oren w 1 Krn 2,25; pojęcie ogólnogatunkowe oren w Iz 44,14[38]). Jednocześnie nie ma dowodów, aby słowo kefa było używane w Palestynie w taki sposób, tj. jako imię własne Kefa, przed erą chrześcijańską[39]. Warto też zauważyć, że skoro – poza specyficznym, bo mającym charakter wyjaśniający wyjątkiem z J 1,42 – imię Kēphas pojawia się wyłącznie w najstarszych pismach Nowego Testamentu, a w tym w tzw. Credo Korynckim, to znaczy, że drugie imię Szymona przeszło najprawdopodobniej następującą drogę translacyjną: (aram.) Kefa → (gr.) Kēphas → (gr.) Petros.

Sumując więc informacje zawarte w punktach (1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6) + (7 + 8 + 9 + 10 + 11): tekst grecki Mt 16,18 prowadzi do wniosku, że nie jest on tekstem pierwotnym, ale że owym tekstem pierwotnym był tekst aramejski, według którego Jezus powiedział do Szymona: Ty jesteś Kefa, gdzie Kefa to – zgodne z semicką zwyczajowością, bo zapożyczone z terminu przyrodniczego (aram. kefa – skała, kamień) – imię własne. Dalej:

12) W języku aramejskim kefa to słowo nieodmienne w swym brzmieniu i rodzaju[40], i w aramejskim Mt 16,18 mogło być ono nie tylko na miejscu Petrosa (ty jesteś Kefa), ale także na miejscu petry (i na tej kefa)[41]. Skoro więc w greckim Mt 16,18 Szymon = Petros = petra (por. pkt 1 + 3), skoro greckie Petros i petra to słowa bardzo sobie bliskie (por. pkt 5[42]), skoro w aramejskim Mt 16,18a Szymon = Kefa (por. pkt 5 + 6 + 7 + 8 + 9 + 10 + 11) i skoro w aramejskim Mt 16,18 kefa mogła być nie tylko na miejscu Petrosa, ale także na miejscu petry, to nasuwa się wniosek, że aramejski Mt 16,18b skorzystał z tej językowej specyfiki i że grecka petra również = w nim aramejska kefa.

13) W starosyryjskim przekładzie wg Versio Curetoniana i w przekładzie Peszitta w Mt 16,18 słowo kefa występuje dwukrotnie – zarówno na miejscu Petrosa, jak i na miejscu petry[43] – dodatkowo potwierdzając w ten sposób wniosek z pkt 12. W świetle więc pkt 5 + 6 + 12 + 13 w aramejskim Mt 16,18b Jezus powiedział: i na tej kefa zbuduję mój Kościół.

14) Jak wspomnieliśmy w pkt 4, słowo petra występuje w Nowym Testamencie 15 razy i zawsze oznacza pojęcie ogólnogatunkowe. Przetłumaczenie przez nie słowa kefa prowadzi więc do wniosku, że i w aramejskim Mt 16,18b owa kefa oznaczała właśnie pojęcie ogólnogatunkowe (na co wskazuje też reszta wypowiedzi Jezusa).

15) W starosyryjskim przekładzie wg Versio Curetoniana i w przekładzie Peszitta kefa w Mt 16,18b również oznacza pojęcie ogólnogatunkowe[44], dodatkowo potwierdzając w ten sposób wniosek z pkt 14. Co więcej: zaimek hade pełni tu analogiczną rolę do zaimka tautē w greckim Mt 16,18b[45].

16) Niniejsza analiza prowadzi więc do wniosku, że po pierwsze – w aramejskim Mt 16,18 Jezus powiedział: Ty jesteś Kefa, gdzie Kefa to imię własne, i na tej kefa zbuduję mój Kościół, gdzie kefa to pojęcie ogólnogatunkowe[46], a po drugie – że odniósł On obydwa te znaczenia słowa kefa do tego samego podmiotu – Szymona[47]. W aramejskim więc Mt 16,18 Szymon = Kefa (imię własne) = kefa (pojęcie ogólnogatunkowe), czyli kefa (pojęcie ogólnogatunkowe) i Kefa (imię własne) w aramejskim Mt 16,18 to Szymon.

17) Pod powyższym względem aramejski Mt 16,18 również wpisuje się w semicką zwyczajowość. Taka bowiem gra znaczeń w obrębie jednego słowa/rdzenia to kolejny obecny tu semicki zwyczaj, który można śledzić po dziś na gruncie języka hebrajskiego[48], ale który znany był już w Starym Testamencie [np. w Sdz 10,4 czytamy, że synowie Gileadyty Jaira jeździli na trzydziestu ayarim, gdzie ayarim to młode osły, i że należało do nich trzydzieści ayarim, gdzie ayarim to osiedla, które – jak podaje dalej Sdz – aż do dnia dzisiejszego nazywają (…) „osiedlami namiotów Jaira” i znajdują się (…) w ziemi Gilead[49]; w 1 Sm 25,25 czytamy zaś – co warto odnotować z racji na grę tego typu z wykorzystaniem imienia danej osoby i z odniesieniem do niej właściwego znaczenia tego imienia: Nie zważaj, panie mój, na tego człowieka Beliala, na Nabal, gdzie Nabal to imię własne, bo jak na to wskazuje jego imię nabal, gdzie nabal to nawiązanie do znaczenia tego imienia (głupi), jest w nim unebalah, gdzie nebalah to głupota i jednocześnie słowo ze rdzeniem nabal[50]].

Sumując więc informacje zawarte w punktach (1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6) + (7 + 8 + 9 + 10 + 11) + (12 + 13 + 14 + 15 + 16 + 17): tekst grecki Mt 16,18 prowadzi do wniosku, że nie jest on tekstem pierwotnym, ale że owym tekstem pierwotnym był tekst aramejski, według którego Jezus powiedział: Ty jesteś Kefa, gdzie Kefa to – zgodne z semicką zwyczajowością, bo zapożyczone z terminu przyrodniczego (aram. kefa – skała, kamień) – imię własne, i na tej kefa zbuduję mój Kościół, gdzie kefa to – zgodnie z semicką zwyczajowością, bo w drugim znaczeniu – pojęcie ogólnogatunkowe (czyli po prostu skała, kamień), odnosząc obydwa te znaczenia słowa kefa do tego samego podmiotu – Szymona. Dodajmy jeszcze, że:

18) W świetle tej semickiej zwyczajowości w aramejskim Mt 16,18 widać, że gdyby tłumacz przetłumaczył ten fragment na sy ei Petros, kai epi tauto to Petro lub na sy ei petra, kai epi tautē tē petra (por. pkt 5), to nie oddałby go wówczas w sposób wierny (Kefa jako imię własne/kefa jako pojęcie ogólnogatunkowe). Tłumaczenie sy ei Petros, kai epi tauto to Petro = bowiem imię własne/imię własne (por. pkt 2), zaś tłumaczenie sy ei petra, kai epi tautē tē petra = pojęcie ogólnogatunkowe/pojęcie ogólnogatunkowe (por. pkt 4). Tym samym tłumaczenie sy ei Petros, kai epi tautē tē petra, choć rzeczywiście dziwne w języku greckim (por. pkt 5), jawi się tu jako dobre, a także świadome i zrozumiałe[51].

19) Ta semicka zwyczajowość w aramejskim Mt 16,18 nie tylko czyni zrozumiałą dziwność greckiego Mt 16,18 (por. pkt 5 + 18), ale ponadto harmonizuje z innymi semickimi/aramejskimi cechami tego tekstu (por. pkt 6 + 11 + 17). W ten sposób wnioski z niniejszej analizy znajdują dodatkowe umocowanie, a sama analiza osiąga jeszcze spójniejszy i jeszcze bardziej wiarygodny charakter.

Jeszcze raz więc, sumując informacje zawarte już we wszystkich powyższych punktach: tekst grecki Mt 16,18 prowadzi do wniosku, że nie jest on tekstem pierwotnym, ale że owym tekstem pierwotnym był tekst aramejski, według którego Jezus powiedział: Ty jesteś Kefa, gdzie Kefa to – zgodne z semicką zwyczajowością, bo zapożyczone z terminu przyrodniczego (aram. kefa – skała, kamień) – imię własne, i na tej kefa zbuduję mój Kościół, gdzie kefa to – zgodnie z semicką zwyczajowością, bo w drugim znaczeniu – pojęcie ogólnogatunkowe (czyli po prostu skała, kamień), odnosząc obydwa te znaczenia słowa kefa do tego samego podmiotu – Szymona*.

I dopiero teraz, w powyższym świetle, można podjąć próbę zrozumienia tego wersetu w sensie całościowym.

* Ojcowie Kościoła widzieli w greckiej petrze z Mt 16,18b nie tylko osobę Szymona, ale także jego wiarę czy samego Jezusa (a nawet wszystkich apostołów czy wszystkich wiernych). Takie interpretacje miały jednak swoje tła, jak arianizm[52] czy donatyzm[53]. Ponadto zdarzało się, że ten sam Ojciec interpretował Mateuszową petrę na dwa różne sposoby. I ogólnie – interpretacje patrystyczne miały swoją specyfikę, którą zawsze należy uwzględniać[54] (zwłaszcza w kontekście egzegezy historyczno-krytycznej[55]). Są też przekłady późniejsze – bazujące być może na tym, że słowo petros, np. u Homera, to pojęcie ogólnogatunkowe kamień w sensie greckiego lithos[56] – według których Petros w greckim Mt 16,18 = właśnie kamień, natomiast petra = skała, opoka itp.[57] Otóż przekłady te – ewidentnie przeciwstawiając w powyższy sposób Petrosa petrze i petrę Petrosowi – nie uwzględniają specyfiki słowa Petros w tradycji chrześcijańskiej (por. pkt 2 + 7 + 11), nie uwzględniają roli zaimka tautē w greckim Mt 16,18 (por. pkt 3), nie uwzględniają kwestii jego aramejskości i obecnej w nim semickiej zwyczajowości (por pkt od 5 do 19) i ogólnie – są po prostu trudne do przyjęcia w świetle niniejszej analizy. Co więcej: nawet pomijając tę analizę, i tak nasuwa się, że przeciwstawienie w myśl powyższych przekładów wyrażałaby raczej konstrukcja typu: ty jesteś kamień (lithos), natomiast (de) na skale (petra) zbuduję mój Kościół. Po pierwsze bowiem – rozróżnienie znaczeniowe pomiędzy słowem petros jako pojęciem ogólnogatunkowym a słowem petra jako pojęciem ogólnogatunkowym nie było tak naprawdę ściśle przestrzegane. Toteż zdarzało się np., że słowo petra jako pojęcie ogólnogatunkowe było używane w znaczeniu słowa petros jako pojęcia ogólnogatunkowego, a więc że słowa te łączyła nie tylko kwestia rodzaju (por. pkt 5), ale i właśnie znaczenia[58] (dodajmy jeszcze – co w powyższym świetle znamienne – że Mt 16,18 jest jedynym takim przypadkiem w całym Nowym Testamencie, kiedy Petros i petra występują w tym samym wersecie[59]). Po drugie zaś – w przeciwieństwie do spójnika de, spójnik kai, który został użyty w greckim Mt 16,18, prawie zawsze oznacza i/oraz[60].


PRZYPISY

[1] Ważniejsze warianty tekstowe w Mt 16,13-20:

  • a) Szereg rękopisów, takich jak D, L, θ, ſ1, ſ13, it, vg, sys czy syc, podaje jeszcze w Mt 16,13 zaimek me, co równa się tłumaczeniu: Za kogo ludzie mają MNIE, Syna Człowieczego?, podkreślającemu, że Jezus, zadając to pytanie, myśli o sobie, a nie o kimś innym. Zaimek ten wydaje się być jednak późniejszym dodatkiem kopisty (pod wpływem Mk 8,27 i/lub Łk 9,18), za czym przemawia również to, że w różnych rękopisach pojawia się on na różnych miejscach.
  • b) Szereg późniejszych rękopisów, takich jak C, D, W, lat czy syh, podaje jeszcze w Mt 16,20 słowo Iésous obok słowa Christos, co również jest (i to dość oczywistym) późniejszym dodatkiem. Por. A. Paciorek, Ewangelia według św. Mateusza. Rozdziały 14-28, Częstochowa 2008, 119.

[2] Por. W. Kwiatkowski, Apologetyka totalna. Tom II. Religijna świadomość Jezusa z Nazaretu, Warszawa 1962, 361.
[3] Por. R. Popowski, eimi, w: WSGPNT, 165.
[4] Por. J. Myśków, Zagadnienia apologetyczne, Warszawa 1986, 239.
[5] W tym dwa razy w tytułach listów.
[6] Por. R. Popowski, Petros, w: WSGPNT, 491.
[7] W latach 90. XX w. J.H. Charlesworth zidentyfikował imię Petros (פיטרוס) w jednym z qumrańskich zwojów 4Q341, ale tę identyfikację nie uznaje się dzisiaj za pewną. B. Górka, Bait czy qahal? : Co wiadomo, a czego nie wiadomo o Mt 16,16-19, „Scripta Biblica et Orientalia” 2 (2010), 117. Inne próby identyfikacji imienia Petros zob. tamże, 117; W. Kwiatkowski, dz. cyt., 363.
[8] Por. J. Gnilka, Jezus z Nazaretu. Orędzie i dzieje tł. J. Zychowicz, Kraków 1997, 231; B. Górka, Kościół jako Królestwo Syna Człowieczego, Kraków 1997, 117.
[9] Por. * na końcu niniejszej analizy.
[10] Por. W. Kwiatkowski, dz. cyt., 365.
[11] Por. R. Popowski, petra, w: WSGPNT, 490n.
[12] Por. X. Leon-Dufour, Piotr (św.), w: SNT, 481.
[13] Por. W. Kwiatkowski, dz. cyt., 364.
[14] (17a) Szczęśliwy jesteś, Szymonie, synu Jony […]. (18a) A Ja tobie mówię: Ty jesteś opoką […] (19a). I tobie dam klucze królestwa niebieskiego […].
[15] […] (17b) bo nie objawił ci tego człowiek, (17c) ale mój Ojciec, który jest w niebie. […] (18b) i na tej opoce zbuduję mój Kościół, (18c) a bramy piekielne nie zwyciężą go. […] (19b) i cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane w niebie, (19c) a cokolwiek rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane w niebie.
W pierwszych dwóch strofach znajdują się dwa stwierdzenia: jedno negatywne i jedno pozytywne; w trzeciej strofie znajdują się obok siebie wiązanie i rozwiązywanie. J. Gnilka, Piotr i Rzym. Obraz Piotra w pierwszych dwu wiekach tł. W. Szymona, Kraków 2002, 181.
[16] Bardzo podobna inkluzja występuje w Mt 5,3-10.
[17] Por. J. Gnilka, Piotr i Rzym, dz. cyt., 181; B. Górka, Kościół jako Królestwo, dz. cyt., 98n.; W. Kwiatkowski, dz. cyt., 361.
[18] Por. B. Górka, Kościół jako Królestwo, dz. cyt., 98.
[19] Por. B. Górka, Bait czy qahal?, dz. cyt., 115.
[20] Por. np. K. Froehlich, Historia interpretacji (Interpretacja wczesnochrześcijańska); R. H. Fuller, Jezus Chrystus (Nauka Jezusa i etyka); R. A. Guelich, Kazanie na górze, w: SWB, 221, 262n., 296.
[21] Por. W. Kwiatkowski, dz. cyt., 372; J. Myśków, dz. cyt., 245.
[22] Por. W. Kwiatkowski, dz. cyt., 545.
[23] Por. B. Górka, Kościół jako Królestwo, dz. cyt., 122.
[24] Por. W. Kwiatkowski, dz. cyt., 373.
[25] Por. dalsza część niniejszej analizy.
[26] Por. W. Kwiatkowski, dz. cyt., 347; A. Paciorek, dz. cyt., 119n.
[27] Por. M. Skierkowski, Uczłowieczony Bóg. Chrystologia fundamentalna, Płock 2013, 289.
[28] Herméneuó – tłumaczyć, przekładać, wyjaśniać. Por. R. Popowski, herméneuó, w: WSGPNT, 233.
[29] Por. pkt 11 niniejszej analizy.
[30] Por. B. Górka, Bait czy qahal?, dz. cyt., 118n.; Komentarz do Mt 16:18, http://www.psnt.pl/kmt16w18.php, 01.06.2017.
[31] Por. X. Leon-Dufour, Barabasz, w: SNT, 152.
[32] Por. B. Górka, Bait czy qahal?, dz. cyt., 119.
[33] Por. S.P. Brock, Przekłady (Języki starożytne), w: SWB, 636n.
[34] Por. Tamże, 637.
[35] Por. Old Syriac Curetonian Gospels; BFBS/UBS Peshitta; Khabouris Peshitta, http://www.dukhrana.com/peshitta/index.php, 30.05.2017.
[36] Por. Tamże; Analysis of Peshitta verse Matthew 16:18, http://www.dukhrana.com/peshitta/analyze_verse.php?lang=en&verse=Matthew+16:18&source=ubs&font=Estrangelo+Edessa&size=125%. 01.06.2017; k)p), http://www.dukhrana.com/lexicon/word.php?adr=2:9781&font=Estrangelo+Edessa&source=ubs, 01.06.2017; Peshitta verses that contains word 2:9781, http://www.dukhrana.com/peshitta/sedra_concordance.php?adr=2:9781&font=Estrangelo+Edessa&size=125%&source=ubs.
[37] Por. B. Górka, Bait czy qahal?, dz. cyt., 119; B. Górka, Kościół jako Królestwo, dz. cyt., 120.
[38] Por. Oren, http://biblehub.com/hebrew/767.htm, 30.05.2017; oren, http://biblehub.com/hebrew/766.htm, 30.05.2017.
[39] Przegląd źródeł aramejskich doprowadził do odkrycia imienia Kefa w papirusach gminy żydowskiej z Elefantyny, pochodzących z V w. p.n.e. Jednak do tej identyfikacji podchodzi się dzisiaj ostrożnie. Faktem natomiast pozostaje, że nadal nie posiadamy świadectw na to, że Kefa jako imię funkcjonowało w Palestynie przed chrześcijańską erą. Z jakiś przyczyn nie stało się ono imieniem własnym wśród chrześcijan. B. Górka, Bait czy qahal?, dz. cyt., 118.
[40] Por. W. Hładowski, Zarys apologetyki. Analiza chrześcijańskiej refleksji nad wiarogodnością objawienia, Warszawa 1980, 238.
[41] Por. H. Langkammer, Nowy Testament o Kościele, Wrocław 1995, 48.
[42] Por. też * na końcu niniejszej analizy.
[43] Por. Old Syriac Curetonian Gospels; BFBS/UBS Peshitta; Khabouris Peshitta, http://www.dukhrana.com/peshitta/index.php, 30.05.2017.
[44] Por. Tamże; Analysis of Peshitta verse Matthew 16:18, http://www.dukhrana.com/peshitta/analyze_verse.php?lang=en&verse=Matthew+16:18&source=ubs&font=Estrangelo+Edessa&size=125%. 01.06.2017; k)p), http://www.dukhrana.com/lexicon/word.php?adr=2:9774&font=Estrangelo+Edessa&source=ubs, 02.06.2017; Peshitta verses that contains word 2:9774, http://www.dukhrana.com/peshitta/sedra_concordance.php?adr=2:9774&font=Estrangelo+Edessa&size=125%&source=ubs, 02.06.2017.
[45] Por. pkt 3 niniejszej analizy; Analysis of Peshitta verse Matthew 16:18, http://www.dukhrana.com/peshitta/analyze_verse.php?lang=en&verse=Matthew+16:18&source=ubs&font=Estrangelo+Edessa&size=125%25, 02.06.2017; Analysis of Peshitta verse Luke 13:32, http://www.dukhrana.com/peshitta/analyze_verse.php?lang=en&verse=Luke+13:32&source=ubs&font=Estrangelo+Edessa&size=125%25, 02.06.2017; hd), http://www.dukhrana.com/lexicon/word.php?adr=2:5249&font=Estrangelo+Edessa&source=ubs, 02.06.2017; hn), http://www.dukhrana.com/lexicon/word.php?adr=2:5252&font=Estrangelo+Edessa&source=ubs, 02.06.2017.
[46] To rozróżnienie jest łatwe do zrozumienia dzięki analogii typu: znana polska piosenkarka nazywa się Sława Przybylska. Można by więc powiedzieć, że owa Sława (imię własne) ma wielką sławę (pojęcie ogólnogatunkowe).
[47] Por. rolę zaimków tautē i hade w pkt 3 i 15.
[48] Por. B. Górka, Bait czy qahal?, dz. cyt., 119; B. Górka, Kościół jako Królestwo, dz. cyt., 124.
[49] Por. Z. Ron, Wordplay in Genesis 2:25-3:1, „The Jewish Bible Quarterly”, 42:1 (2014), 3.
[50] Por. Nabal, http://biblehub.com/hebrew/5037.htm, 03.06.2017; nabal, http://biblehub.com/hebrew/5036.htm, 03.06.2017; nebalah, http://biblehub.com/hebrew/5039.htm, 03.06.2017.
Warto tutaj zauważyć, że niewiele przekładów, zarówno polsko-, jak i obcojęzycznych stara się tę grę oddać – por. 1 Księga Samuela 25:25, http://bibliepolskie.pl/zzteksty_wer.php?book=9&chapter=25&verse=25&tlid=22, 03.06.2017; 1 Samuel 25:25, http://biblehub.com/multi/1_samuel/25-25.htm, 03.06.2017.
[51] Por. B. Górka, Kościół jako Królestwo, dz. cyt., 120.
[52] Przy takiej interpretacji (petra = wiara Szymona w bóstwo Jezusa – przyp. Apologetyk Niepokalanej) chodziło […] o dogmatyczne stwierdzenie zwalczanego przez arianizm bóstwa Jezusa. W. Kwiatkowski, dz. cyt., 367.
[53] Inna interpretacja, reprezentowana przede wszystkim przez św. Augustyna, wypowiada się za tym, że petra oznacza Chrystusa, a zwolennicy tej interpretacji głosili ją ze względów polemicznych. W kontrowersji bowiem z donatystami, którzy domagali się świętości indywidualnej od każdego szafującego sakramentami i piastującego godności kościelne, św. Augustyn uważał za niewskazane uwydatniać osobiste przywileje Szymona, lecz raczej widzieć w nim przedstawiciela wiernych, wybudowanych na Chrystusie jako na fundamencie niewidzialnym i stanowiącym jak gdyby prapierwiastek Kościoła. W. Kwiatkowski, dz. cyt., 367.
[54] Por. K. Bardski, Patrystyczna interpretacja Pisma Świętego a współczesna biblistyka. Propozycje metodologiczne, „Warszawskie Studia Teologiczne” XI (1998), 117-123; W. Kwiatkowski, dz. cyt., 366-367; H. Seweryniak, Teologia fundamentalna. Tom 2, Warszawa 2010, 107-108.
[55] Bo np. ujęcie historyczno-krytyczne daje jedną odpowiedź: sens jest czymś statycznym (intencja autora ma wymiar faktu historycznego, który nie może ulec zmianie), wszelkie zaś kreatywne podejście do sensu tekstu uważane jest za eisegesis, a nie za exegesis. Punkt widzenia Ojców jest inny: sens tekstu jest czymś dynamicznym, nie jednoznacznym, poddanym swoistym procesom twórczym. K. Bardski, dz. cyt., 119.
[56] Por. B. Górka, Kościół jako Królestwo, dz. cyt., 117; R. Popowski, lithos, w: WSGPNT, 367.
[57] Np.:
A ja ci mówię: ty jesteś Kamieniem, a na tej opoce zbuduję mój Kościół (Pismo Święte Nowego Testamentu, Przekład Ewangelicznego Instytutu Biblijnego);
Oświadczam ci, ty jesteś kamieniem, a na tej skale zbuduję mój Kościół (Nowe Przymierze. Pismo święte Nowego Testamentu, przekład z języka greckiego);
Ty jesteś Piotr, co znaczy kamień; na tej skale zbuduję swój Kościół (Słowo Życia Nowy Testament – wydanie drugie);
And I say also unto thee, That thou art Peter, a small rock and upon the large rock I will build my congregation (Jubilee Bible 2000).
Por. Mt 16,18. Czy Piotr jest Skałą, na której Jezus miał zbudować kościół? Tekst istotny dla doktryny katolickiej o prymacie Piotra, http://www.psnt.pl/mt16w18.php#l, 20.06.2017; Matthew 16:18, http://biblehub.com/matthew/16-18.htm, 20.06.2017.
[58] Por. O. Cullman, Peter: Disciple, Apostle, Martyr: A Historical and Theological Study, Philadelphia 1958, 19.
[59] Por. R. Popowski, petra; Petros, w: WSGPNT, 490n.
[60] Por. C. Keener, A Commentary on the Gospel of Matthew, Michigan / Cambridge 1999, 427; R. Popowski, de; kai, w: WSGPNT, 118n., 308-310.
Podobnie nasuwa się zresztą, że wspomniany już sens: petra = wiara Szymona wyrażałaby raczej konstrukcja typu: ty jesteś Piotr i na twojej wierze/na twoim wyznaniu/na twoich słowach itp. Inna rzecz, że oddzielanie wiary […] od wierzącego […] należy do całkiem innej logiki niż ta, która przenikała duchowość Jezusa i Ewangelistów. H. Seweryniak, dz. cyt., 108; por. J. Gnilka, Piotr i Rzym, dz. cyt., 184.

BIBLIOGRAFIA

1. Bardski K., Patrystyczna interpretacja Pisma Świętego a współczesna biblistyka. Propozycje metodologiczne, „Warszawskie Studia Teologiczne” XI (1998), 117-123.
2. Cullman O., Peter: Disciple, Apostle, Martyr: A Historical and Theological Study, Philadelphia 1958.
3. Gnilka J., Jezus z Nazaretu. Orędzie i dzieje tł. J. Zychowicz, Kraków 1997.
4. Gnilka J., Piotr i Rzym. Obraz Piotra w pierwszych dwu wiekach tł. W. Szymona, Kraków 2002.
5. Górka B., Bait czy qahal? : Co wiadomo, a czego nie wiadomo o Mt 16,16-19, „Scripta Biblica et Orientalia” 2 (2010), 109-130.
6. Górka B., Kościół jako Królestwo Syna Człowieczego, Kraków 1997.
7. Leon-Dufour X., Słownik Nowego Testamentu tł. K. Romaniuk, Poznań 1986.
8. Hładowski W., Zarys apologetyki. Analiza chrześcijańskiej refleksji nad wiarogodnością objawienia, Warszawa 1980.
9. Keener C., A Commentary on the Gospel of Matthew, Michigan / Cambridge 1999.
10. Kwiatkowski W., Apologetyka Totalna. Tom II. Religijna świadomość Jezusa z Nazaretu, Warszawa 1962.
11. Langkammer H., Nowy Testament o Kościele, Wrocław 1995.
12. Paciorek A., Ewangelia według św. Mateusza. Rozdziały 14-28, Częstochowa 2008.
13. Popowski R., Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu, Warszawa 1994.
14. Ron Z., Wordplay in Genesis 2:25-3:1, „The Jewish Bible Quarterly”, 42:1 (2014), 3-7.
15. Metzger B. M. (red.), Coogan M. D. (red.), Słownik wiedzy biblijnej, Warszawa 2004.
16. Myśków J., Zagadnienia apologetyczne, Warszawa 1986.
17. Seweryniak H., Teologia fundamentalna. Tom 2, Warszawa 2010.
18. Skierkowski M., Uczłowieczony Bóg. Chrystologia fundamentalna, Płock 2013.

STRONY INTERNETOWE

http://biblehub.com
http://bibliepolskie.pl
http://www.dukhrana.com
http://www.psnt.pl


KLIKNIJ TUTAJ I DOWIEDZ SIĘ, JAK MOŻESZ MNIE WESPRZEĆ


ABY BYĆ NA BIEŻĄCO, SUBSKRYBUJ MÓJ KANAŁ NA YOUTUBE I POLUB MOJEGO FANPAGE’A


PRZEJDŹ DO NASTĘPNEGO WPISU

WRÓĆ DO SPISU TREŚCI